TẠI SAO TIỀN MẶT LẠI LÀ NHẤT?

03:10 07/17/2018

“Các doanh nghiệp phải thắng phanh gấp vì đủ mọi lý do, song có một điều cuối cùng sẽ giết chết họ: hết tiền mặt,” Ram Charan và Jerry Useem đã viết những dòng này trên tạp chí Fortune số ra tháng Năm năm 2002, thời điểm mà nhiều doanh nghiệp buộc phải thắng phanh gấp. Hầu hết các nhà quản lý quá bận rộn với những lo lắng về các thước đo trong báo cáo kết quả kinh doanh như EBITDA đến nỗi không để tâm nhiều đến tiền mặt. Ban giám đốc và các chuyên gia phân tích bên ngoài đôi khi cũng quá tập trung vào báo cáo kết quả kinh doanh hoặc bảng cân đối kế toán. Dù vậy, họ cũng để ý thấy, có một nhà đầu tư theo dõi tiền mặt rất sát sao: Đó là Warren Buffet. Lý do? “Ông ta biết tiền mặt là chuyện khó né!”

Warren Buffet có lẽ là nhà đầu tư vĩ đại nhất mọi thời đại. Công ty của ông, Berkshire Hathaway, đã đầu tư vào rất nhiều doanh nghiệp, và thu được những kết quả đáng kinh ngạc. Từ tháng Một năm 1994 đến tháng Một năm 2004, cổ phiếu hạng A của Berkshire Hathaway đã đạt tổng tỷ lệ tăng trưởng hàng năm rất đỗi tuyệt vời là 17,9%; hay nói cách khác, cổ phiếu này đã tăng khoảng 18% mỗi năm trong suốt 10 năm. Làm sao Buffet lập được kỳ tích này? Nhiều người đã viết sách, cố gắng lý giải triết lý đầu tư và phương pháp phân tích của Warren Buffet. Nhưng theo quan điểm của chúng tôi, tất cả đều rút về ba quy tắc đơn giản.

Warren Buffet

 

Thứ nhất, ông đánh giá một doanh nghiệp dựa trên triển vọng dài hạn, chứ không phải ngắn hạn. Thứ hai, ông luôn tìm mua những doanh nghiệp mà ông hiểu rõ. (Điều này giúp ông tránh được làn sóng đầu tư vào các công ty dot-com). Và thứ ba, khi kiểm tra các báo cáo tài chính, ông chú trọng hơn cả vào thước đo dòng tiền mà ông gọi là thu nhập chủ sở hữu. Warren Buffet đã đưa trí tuệ tài chính lên một cấp độ hoàn toàn mới, và giá trị thuần mà ông thu được đã phản ánh điều đó. Thú vị làm sao khi [với ông] tiền mặt là nhất.

Thu nhập chủ sở hữu

Thu nhập chủ sở hữu (owner earning, hay còn gọi là dòng tiền tự do – free cash flow) là thước đo khả năng tạo ra tiền mặt của doanh nghiệp trong một khoảng thời gian nhất định. Theo chúng tôi, đó là khoản tiền mà chủ sở hữu có thể rút ra khỏi doanh nghiệp và tiêu xài, chẳng hạn như, ở cửa hàng thực phẩm, cho nhu cầu riêng. Thu nhập chủ sở hữu là một thước đo quan trọng vì nó cho phép doanh nghiệp tiếp tục chi tiêu cho các hoạt động đầu tư cơ bản (chi phí đầu tư cơ bản), những khoản chi cần thiết để duy trì sức khỏe của doanh nghiệp. Lợi nhuận và thậm chí cả các thước đo dòng lưu chuyển tiền từ hoạt động kinh doanh không làm được điều này. Nội dung chi tiết hơn về thu nhập chủ sở hữu sẽ được trình bày trong hộp công cụ ở cuối phần này.

TẠI SAO TIỀN MẶT LẠI LÀ NHẤT?

Chúng ta hãy cùng xem xét yếu tố thứ ba trong các báo cáo tài chính − tiền mặt − một cách chi tiết hơn. Tại sao dòng tiền lại được xác định như thước đo chủ chốt để đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh? Tại sao không chỉ là lợi nhuận thôi, như thường thấy trong báo cáo kết quả kinh doanh? Tại sao không chỉ là tài sản của doanh nghiệp, hay vốn chủ sở hữu, như thường thấy trong bảng cân đối kế toán? Theo chúng tôi, Warren Buffet biết báo cáo kết quả kinh doanh và bảng cân đối kế toán, tuy hữu dụng, song lại tiềm ẩn đủ mọi loại định kiến, kết quả của tất cả những giả định và ước tính được lồng trong chúng.

Tiền mặt thì khác. Hãy nhìn báo cáo lưu chuyển tiền tệ của một doanh nghiệp, và bạn sẽ thấy mình đang gián tiếp săm soi tài khoản ngân hàng của doanh nghiệp đó. Sau biến cố nổ bong bóng dot-com và sau khi những hành vi gian lận tài chính hồi cuối thập niên 1990 và đầu thập niên 2000 bị lột trần, dòng tiền một lần nữa lại trở thành con cưng của Phố Wall. Nó trở thành thước đo nổi bật mà các chuyên gia phân tích sử dụng để đánh giá doanh nghiệp. Trong khi từ trước đó rất lâu, Warren Buffet đã luôn chú ý đến tiền mặt vì ông biết nó là con số ít chịu tác động của nghệ thuật tài chính nhất.

Vậy tại sao các nhà quản lý không chú ý đến tiền mặt?

Lý do thì đủ kiểu. Trước đây thì do không ai yêu cầu họ (dù vậy, hiện nay điều này đang bắt đầu thay đổi). Bản thân một số nhà điều hành cấp cao không quan tâm đến tiền mặt – hay ít nhất là họ chẳng bận tâm cho đến khi mọi sự trở nên quá muộn – vì vậy, những người báo cáo trực tiếp cho họ cũng chẳng bận tâm nhiều đến nó. Các chuyên gia phòng tài chính thường tin rằng, tiền mặt là mối quan tâm của riêng mình và chẳng ai khác nữa. Nhưng thường thì lý do đơn giản là sự thiếu hiểu biết về tài chính. Các nhà quản lý không hiểu những nguyên tắc tắc kế toán dùng để xác định lợi nhuận, vì vậy họ giả định rằng lợi nhuận cũng từa tựa như dòng tiền mặt đi vào. Một số không nghĩ rằng, hành động của mình sẽ tác động đến tình trạng tiền mặt của doanh nghiệp; số khác có thể tin, nhưng lại không hiểu vì sao mọi sự lại như thế.

Ngoài ra, cũng còn một lý do khác nữa là ngôn ngữ trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ khá bí hiểm. Trong bài viết của mình, Charan và Useem đã chủ trương sử dụng một loại thuốc giải đơn giản cho các gian lận tài chính: “báo cáo lưu chuyển tiền tệ chi tiết, dễ đọc” phải được gửi cho ban giám đốc, nhân viên và các nhà đầu tư. Đáng tiếc là, theo những gì chúng tôi được biết, không ai ngó ngàng đến gợi ý này. Vậy là chúng ta bị bỏ lại với những báo cáo lưu chuyển tiền tệ thường thấy. Hầu hết các báo cáo này, dù chi tiết, nhưng lại rất khó đọc đối với một người không làm về tài chính, chứ đừng nói đến hiểu.

Tiền mặt

Nhưng hãy nói về khoản đầu tư thành công: nếu bạn chịu bỏ thời gian để tìm hiểu tiền mặt, bạn có thể vượt qua màn sương mù dày đặc và những chiếc gương phản chiếu mà các nghệ sĩ tài chính của doanh nghiệp tạo ra. Bạn có thể nhìn thấy doanh nghiệp đang biến lợi nhuận thành tiền mặt hiệu quả như thế nào. Bạn có thể phát hiện các dấu hiệu cảnh báo rắc rối từ sớm, và bạn sẽ biết cách quản lý để dòng tiền luôn khỏe mạnh. Tiền mặt chính là một phép kiểm tra thực tế.

Một trong hai chúng tôi, Joe, đã nhận thức được tầm quan trọng của tiền mặt khi giữ vị trí chuyên gia phân tích tài chính cho một công ty nhỏ hồi mới đi làm. Công ty của Joe khi đó đang phải chống cự với khó khăn, và ai cũng biết điều này. Một ngày nọ cả Giám đốc tài chính và kế toán trưởng đều đi chơi golf, và không có cách nào liên lạc được với họ. (Thời đó chưa có điện thoại di động, chi tiết này cho thấy Joe lão làng đến độ nào).

Ngân hàng gọi điện đến văn phòng và nói chuyện với Tổng Giám đốc Điều hành. Hiển nhiên là ngài Tổng Giám đốc chẳng thích thú gì với câu chuyện từ phía ngân hàng, và thấy rằng tốt hơn là ngân hàng nên nói chuyện với ai đó làm tài chính hoặc kế toán. Và thế là ông ta chuyển cuộc gọi cho Joe. Qua phía ngân hàng, Joe mới biết dư nợ của công ty đã vượt hạn mức tín dụng (credit line) được phép. “Vì ngày mai là ngày trả lương, nên chúng tôi rất muốn biết bên anh định lên kế hoạch chi trả bảng lương như thế nào,” bên ngân hàng nói. Suy nghĩ rất nhanh (như mọi khi), Joe đáp: “Chà, tôi có thể gọi lại cho anh sau được không?”.

Sau đó, anh tìm hiểu và phát hiện ra rằng một khách hàng quan trọng đang nợ công ty một khoản lớn, và chi phiếu thật ra mới chỉ được gửi qua thư điện tử. Anh thông báo cho phía ngân hàng thông tin này, và ngân hàng đồng ý trả lương, với điều kiện Joe phải mang séc thanh toán của khách hàng đó đến ngân hàng ngay khi nhận được.

Tấm séc được gửi đến đúng trong ngày hôm đó, nhưng lại là sau khi ngân hàng đóng cửa. Vì vậy, việc đầu tiên trong buổi sáng hôm Joe làm là lái xe đến ngân hàng, với tấm séc trên tay. Anh đến trước khi ngân hàng mở cửa vài phút và nhận ra có một hàng dài đã đứng đợi ở đó. Thực ra là anh nhìn thấy nhiều nhân viên khác của công ty mình, với phiếu lương trên tay. Một trong số họ xáp lại gần anh và nói “Vậy là anh cũng phát hiện ra chuyện này à?” Phát hiện ra chuyện gì, Joe hỏi. Anh bạn đồng nghiệp nhìn anh với vẻ thương hại cho kẻ đồng cảnh. “Thì chuyện đó. Chúng ta thường mang phiếu lương tới ngân hàng vào ngày thứ sáu. Như thế thì chúng ta mới biết chắc phiếu lương không bị trả lại – và nếu ngân hàng không trả tiền mặt, thì thời gian còn lại trong ngày chúng ta có thể đi kiếm việc khác.”

Đó là ngày mà trí tuệ tài chính của Joe đã tiến một bước lớn. Anh nhận thức được điều mà Warren Buffet đã hiểu rõ từ lâu: chính tiền mặt là huyết mạch của doanh nghiệp, và dòng tiền là thước đo trọng yếu cho sức khỏe tài chính. Chúng ta cần con người để hoạt động kinh doanh – bất kể hoạt động kinh doanh đó là gì. Chúng ta cần địa điểm kinh doanh, điện thoại, điện, máy tính, các đồ dùng văn phòng, v.v… Và chúng ta không thể dùng lợi nhuận để trả cho tất cả những thứ đó bởi lợi nhuận không phải là tiền thật. Tiền mặt thì có.

-Karen Berman & Joe Knight, John Case-

Bình luận