TẠI SAO BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN LẠI CÂN ĐỐI?

15:28 07/13/2018

Nếu ở trường bạn đã được học về phương trình kế toán cơ bản, có lẽ giáo viên của bạn đã nói điều gì đó đại loại như: “Nó được gọi là bảng cân đối kế toán bởi vì nó cân đối. Tài sản luôn bằng nợ phải trả cộng với vốn chủ sở hữu.” Nhưng ngay cả khi bạn viết đáp án đó vào bài thi với một ý thức cực cao, chưa chắc bạn đã hiểu hết lý do tại sao bảng cân đối kế toán lại cân đối. Vậy nên, dưới đây là ba cách để hiểu điều này.

LÝ DO CẦN CÂN ĐỐI BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN

Trước tiên, chúng ta hãy trở lại với trường hợp của một cá nhân. Bạn có thể xem bảng cân đối của một doanh nghiệp hệt như cách xem giá trị tài sản thuần của một người. Giá trị tài sản thuần phải bằng những gì người đó có trừ đi các khoản nợ, bởi đó là cách mà chúng ta định nghĩa các hạn từ. Công thức đầu tiên của phương trình “cá nhân” trong chương 9 là có − nợ = giá trị thuần. Công thức cho doanh nghiệp cũng tương tự. Vốn chủ sở hữu được xác định là hiệu số tài sản trừ đi nợ phải trả.

Thứ hai, hãy nhìn vào những gì xuất hiện trên bảng cân đối kế toán. Một bên là tài sản, tức những gì doanh nghiệp sở hữu. Còn bên kia là nợ phải trả và vốn chủ sở hữu, thể hiện cách thức mà doanh nghiệp thu được những gì đang sở hữu. Vì bạn không thể có thứ này mà không mất đi thứ kia, nên  phần “có” và phần “cách chúng ta có” sẽ luôn cân đối. Chúng buộc phải như thế.

Thứ ba, hãy xét lại những điều đã xảy ra với bảng cân đối kế toán theo thời gian. Cách tiếp cận này sẽ giúp bạn thấy được lý do nó luôn luôn cân đối.

Hãy thử hình dung một doanh nghiệp vừa mới khai trương. Chủ sở hữu đầu tư 50.000 đô-la, vì vậy anh ta có 50.000 đô-la tiền mặt ở phần tài sản của bảng cân đối kế toán. Vì không có khoản nợ nào, nên số vốn chủ sở hữu của anh ta là 50.000 đô-la. Bảng cân đối kế toán này đã cân đối.

Bây giờ, doanh nghiệp mua một chiếc xe tải bằng 36.000 đô-la tiền mặt. Nếu những yếu tố khác không thay đổi − và nếu bạn lập một bảng cân đối ngay sau khi mua xe, thì phần tài sản trên bảng cân đối kế toán sẽ có dạng như sau:

Tài sản

Tiền mặt 14.000 đô-la

Đất đai, nhà xưởng và thiết bị 36.000

Tổng tài sản vẫn là 50.000 đô-la − và ở phần bên kia của bảng cân đối kế toán, anh ta vẫn có 50.000 đô-la vốn chủ sở hữu. Bảng cân đối kế toán vẫn đang cân đối.

Kế đó, hãy tưởng tượng rằng chủ sở hữu ra quyết định anh ta cần thêm vốn. Vì vậy, anh ta đến ngân hàng và vay 10.000 đô-la, nâng tổng số tiền mặt lên thành 24.000 đô-la. Khi đó, bảng cân đối sẽ có dạng như dưới đây:

Tài sản

Tiền mặt 24.000 đô-la

Đất đai, nhà xưởng, và thiết bị 36,000

Tổng tài sản đã lên đến 60.000 đô-la. Tài sản của anh ta đã gia tăng. Nhưng tất nhiên, anh ta cũng đã tăng thêm khoản nợ phải trả. Vậy nên, phần bên kia của bảng cân đối kế toán sẽ thành ra như sau:

Nợ phải trả và vốn chủ sở hữu Vay vốn ngân hàng 10.000 đô-la Vốn chủ sở hữu 50.000 đô-la

Phần này tổng cộng lại cũng là 60.000 đô-la.

Lưu ý rằng vốn chủ sở hữu vẫn không đổi qua suốt các giao dịch. Vốn chủ sở hữu chỉ bị ảnh hưởng khi doanh nghiệp lấy vốn đầu tư từ chủ sở hữu, chi tiền mặt cho chủ sở hữu, hay ghi nhận một khoản lãi hoặc lỗ.

Mọi giao dịch ảnh hưởng đến phía bên này của bảng cân đối kế toán cũng đồng thời ảnh hưởng đến bên kia. Ví dụ:

Một doanh nghiệp sử dụng 100.000 đô-la tiền mặt để thanh toán khoản vay nợ. Dòng tiền mặt bên phần tài sản sẽ giảm 100.000 đô-la, và dòng nợ phải trả ở phần bên kia sẽ giảm với số tiền tương đương. Như vậy, bảng cân đối kế toán sẽ cân đối.

Một doanh nghiệp mua một thiết bị có giá 100.000 đô-la, doanh nghiệp trả trước 50.000 đô-la và nợ phần còn lại. Lúc này, dòng tiền mặt giảm

50.000 đô-la, nhưng chiếc máy mới lại được thể hiện trên phần tài sản với giá trị 100.000 đô-la. Như vậy, tài sản đã tăng thêm 50.000 đô-la. Trong khi đó, 50.000 đô-la tiền còn nợ cho chiếc máy sẽ được thể hiện ở phần nợ phải trả. Một lần nữa, chúng ta vẫn giữ được sự cân đối.

Bạn chỉ cần nhớ rõ một thực tế căn bản rằng các giao dịch ảnh hưởng

đến cả hai phần của bảng cân đối, thế là đủ. Đó là lý do bảng cân đối kế toán luôn cân đối. Hiểu được điều này là bạn đã đặt một viên gạch nền cho trí tuệ tài chính. Hãy nhớ rằng, nếu tài sản không cân bằng với nợ phải trả và vốn chủ sở hữu, ta sẽ không thể có bảng cân đối kế toán.

-Karen Berman & Joe Knight, John Case-

Bình luận